Mleko i produkty mleczne - pomagają czy szkodzą?
Zdrowie

Mleko i produkty mleczne – więcej szkody czy pożytku?

  1. Mleko – źródło wapnia.
  2. Mleko i kości – relacja idealna?
  3. Czy mleko tuczy?
  4. Pij mleko, będziesz miał raka?
  5. Pij mleko, będziesz miał trądzik?
  6. Alergie i gastryczne rewolucje.
  7. Podsumowanie.

Mleko stanowi istotną część diety człowieka od około 10000 tysięcy lat.1Oficjalne rekomendacje żywieniowe w wielu krajach obejmują produkty mleczne. Mimo to skutki spożywana produktów mlecznych są kontrowersyjnym tematem i budzą wiele wątpliwości. Gdzie leży prawda? Czy nabiał powinien być spożywany regularnie? A może jednak spożycie nabiału niesie za sobą więcej szkody niż pożytku?

Mleko – źródło wapnia

Według piramidy żywienia opracowanej przez IŻŻ (Instytut Żywności i Żywienia), mleko powinno być spożywane w ilości minimum dwóch szklanek dziennie. Dwie szklanki mleka można zastąpić jogurtem, kefirem i częściowo serem.2 IŻŻ argumentuje te zalecenia m.in. wysoką zawartością wapnia i innych związków odżywczych w nabiale.2 Dzienne zapotrzebowanie na wapń wynosi 1000 mg dziennie3, a dieta osób dorosłych pokrywa je tylko w 60-70%.4

Mleko i produkty mleczne faktycznie stanowią wartościowe źródło wapnia w diecie. Wapń w nabiale występuje w wysokiej ilości i w formie o dobrej przyswajalności. Trzy porcje nabiału pokrywają prawie w 100 % dziennie zapotrzebowanie na wapń. Przykładowo: szklanka mleka 2% tłuszczu + porcja jogurtu (125 g) + 40 g twardego sera.2,5 Dodatkową zaletą nabiału jest jego stosunkowo niska kaloryczność i koszt. Około 30-40 % wapnia wchłaniane jest w jelitach, a laktoza zawarta w nabiale zwiększa bierny transport wapnia przez ścianę jelita.6

Jak wygląda przyswajanie wapnia z jego bezmlecznych źródeł pokarmowych?

Wapń z fortyfikowanych płatków zbożowych przyswajany jest na poziomie 28-36 %.7 Natomiast fortyfikowane mleka roślinne, tofu i soki pozwalają na przyswojenie wapnia w 30%. Z kolei fortyfikowane mleko sojowe charakteryzuje się równie wysoką przyswajalnością wapnia jak mleko krowie.8,9

Za tą niską biodostępnością stoją przede wszystkim szczawiany i fityniany. Substancje te wiążą wapń i tworzą z nim nierozpuszczalne związki solne.10 Zatem, spożywając regularnie produkty mleczne możemy łatwo pokryć dziennie zapotrzebowanie na wapń. Jednakże spożycie nabiału nie jest koniecznością do pokrycia tego zapotrzebowania.

Mleko i kości – relacja idealna?


Spożycie nabiału w wieku rozwojowym przyczynia się m. in. do zwiększenia gęstości mineralnej kości.
11 Z kolei unikanie mleka powiązano z niższą zawartością substancji mineralnych w kościach u dzieci.12 W profilaktyce osteoporozy zwraca się szczególną uwagę na rolę witaminy D i wapnia.13,14 Łatwo wywnioskować, że skoro nabiał jest bogaty w wapń to jego spożycie może przyczyniać się do zmniejszenia ryzyka osteoporozy.

Aktualnie nie posiadamy wystarczających danych, aby jednoznacznie ustalić związek między spożyciem nabiału i ryzykiem złamań u kobiet.15,16 Zaobserwowano natomiast zmniejszone ryzyko złamania biodra u mężczyzn o 9% wraz z każdą spożytą szklanką mleka dziennie.17 Wydaje się zatem, że spożycie nabiału pomaga naszym kościom. Konieczne jest jednak ustalenie czy istnieje jakaś górna granica spożycia nabiału po przekroczeniu której efekt może być odwrotny.

Czy mleko tuczy?


Czy spożycie mleka i jego przetworów przyczynia się do pogłębienia plagi dzisiejszych czasów – otyłości? Wyniki badań są sprzeczne, ale bardziej przemawiają na korzyść przetworów mlecznych. Spożycie nabiału może wpływać na obniżenie poziomu tkanki tłuszczowej w organizmie i jednocześnie sprzyjać zachowaniu beztłuszczowej masy ciała.18 Dodatkowo zostało powiązane ze zmniejszonym ryzykiem wystąpienia zaburzeń metabolicznych,19 nadwagi i otyłości.20 Tutaj również najprawdopodobniej zasługi należy przypisać głównie roli wapnia.

Badania epidemiologiczne wykazały, że niskie spożycie wapnia jest czynnikiem ryzyka wystąpienia nadwagi i otyłości21. Wapń może ograniczać absorpcję tłuszczu w jelicie tworząc nierozpuszczalne sole wapniowe z kwasami tłuszczowymi i/ lub wiążąc się z żółcią. Dodatkowo spożycie nabiału nasila poczucie sytości.22 Nie oczekujmy jednak wsparcia w dosładzanych mlekach smakowych i jogurtach ,,owocowych”, które z owocami niewiele mają wspólnego. Te produkty możemy bez wątpienia ułożyć na jednej półce z deserami/ słodyczami i innymi anty-sprzymierzeńcami szczupłej sylwetki.

Pij mleko, będziesz miał raka?


Wysokie spożycie mleka zostało powiązane ze wzrostem poziomu IGF-1 o 10-20% u osób dorosłych.23,24 Badania epidemiologiczne potwierdziły zależność IGF-1 ze zwiększonym ryzykiem raka prostaty. Z kolei in vitro wykazano, że IGF-1 stymuluje namnażanie się i hamuje apoptozę (tzw. zaprogramowaną śmierć) komórek nowotworowych prostaty.26,27   Zawartość kwasów tłuszczowych i antygenów pokarmowych w mleku oraz jego wpływ na podwyższenie poziomu IGF-1 przyczynia się do opinii, że spożycie mleka odgrywa rolę w rozwoju nowotworów.25

Jednak metaanalizy dotyczące spożycia mleka i ryzyka chorób nowotworowych nie są jednoznaczne. Analiza badań kohortowych wykazała, że wysokie spożycie (ok. 400 g na dzień) mleka odtłuszczonego i o obniżonej zawartości tłuszczu oraz spożycie przetworów mlecznych zwiększa ryzyko raka prostaty. Jednak, co ciekawe, mleko pełnotłuste powiązano już ze zmniejszeniem tego ryzyka.28

Podobne działanie ochronne produktów mlecznych zaobserwowano w nowotworach piersi29 i jelita grubego.30 W przypadku nowotworów pęcherza u mężczyzn potwierdzono zarówno działanie protekcyjne,31 jak i nie wykazano zależności.32 Nie potwierdzono również związku między spożyciem produktów mlecznych, a rakiem jajnika.33

Pij mleko, będziesz miał trądzik?

Potencjalny mechanizm przyczyniający się do nasilenia trądziku również związany jest z IGF-1. U osób z trądzikiem stwierdza się wyższy poziom IGF-1 w surowicy krwi,35 w naskórku i gruczołach łojowych36niż u osób bez zmian trądzikowych. Aminokwasy rozgałęzione białek mleka mogą nasilać wydzielanie insuliny po posiłku i zwiększać stężenie IGF-1. Podobnie działa α-laktoalbumina – główne biało serwatkowe mleka. To powoduje nasiloną produkcję łoju37 i zwiększoną bioaktywność androgenów38 – czynników odgrywających rolę w rozwoju trądziku.34

Alergie i gastryczne rewolucje


Wielu ludzi nie odróżnia alergii na białko mleka krowiego od nietolerancji laktozy. W dodatku, odkąd coraz bardziej dostępne stały się produkty oznaczone jako „bez laktozy” nabrano błędnego przekonania, że laktoza jest szkodliwa sama w sobie i wybór produktu bez laktozy jest zdrowszą opcją.

Alergia na białko mleka krowiego

Alergia na białko mleka krowiego dotyczy od 1,9 % do 3,2 % niemowląt.39 Od 75 do 95 % dzieci wytwarza trwałą tolerancję na alergeny mleka krowiego do 3 roku życia.40 Czyli mówiąc potocznie ,,wyrasta z tego”. A zatem alergia na białko mleka krowiego dotyczy niewielkiego odsetka dorosłych.41 Przy potwierdzonej alergii na białko mleka krowiego, tak samo jak w przypadku każdej innej potwierdzonej badaniami alergii, należy wyeliminować alergen. W przypadku alergii na białko mleka krowiego, alergenem jest mleko krowie i jego przetwory oraz mleko kozie i owcze ze względu na podobieństwo ich białek do białek mleka krowiego.42

Nietolerancja laktozy

Laktoza to dwucukier, który pod wpływem działania enzymu o nazwie laktaza rozpada się na glukozę i galaktozę. Wielokrotnie można usłyszeć, że wraz z wiekiem aktywność laktazy spada i traci się zdolność do trawienia laktozy. Jest to po części prawdą, gdyż najwyższa aktywność laktazy jest charakterystyczna dla noworodków w momencie narodzin. Jednocześnie aktywność ta zaczyna spadać już w pierwszym miesiącu życia43 do wartości 10-15% poziomu obserwowanego po urodzeniu.44 Spadek aktywności laktazy wraz z wiekiem jest procesem całkowicie naturalnym i normalnym.

Około 9 tysięcy lat temu na terenach Europy pojawiła się mutacja genu związana z udomowieniem bydła.45 Dzięki tej mutacji człowiek zyskał nowy wartościowy pokarm i zdolność do trawienia laktozy, również w wieku dorosłym.

Typowe objawy nietolerancji laktozy to wzdęcia, ból brzucha, biegunka, mdłości i/lub gazy. Nie wszystkie te objawy muszą wystąpić jednocześnie.  Warto podkreślić, że u większości osób z nietolerancją laktozy dolegliwości nie występują przy spożyciu nieprzekraczającym 12 g laktozy46 (Tab. 1). Oznacza to, że nawet jeżeli odczuwamy objawy gastryczne po spożyciu nabiału nie musimy z niego rezygnować całkowicie.

Tabela 1. Zawartość laktozy w wybranych produktach mlecznych.

Produkt Ilość laktozy
w 100 g
Ilość laktozy
w miarach domowych produktów
Mleko krowie 3,5% 4,6 Szklanka (230 g) – 10,6 g
Mleko krowie 2% 4,7 Szklanka (230 g) – 10,8 g
Mleko krowie 1,5% 4,8 Szklanka (230 g) – 11,0 g
Mleko krowie 0,5% 4,9 Szklana (230 g) – 11,3 g
Mleko kozie 4,4 Szklanka (240 g) – 10,6 g
Jogurt naturalny 2% 4,6 Małe opakowanie (180 g) – 8,3 g
Kefir 2% 4,1 Szklanka (240 g) – 9, 8 g
Maślanka 0,5% 4,7 Szklanka (240 g) – 11,3 g
Ser biały chudy 3,1 Pół kostki (100 g) – 3,1 g
Ser biały półtłusty 3,2 Pół kostki (100 g) – 3,2 g
Ser biały tłusty 2,9 Pół kostki (100 g) – 2,9 g
Ser typu feta 1,0 ¼ kostki (50 g) – 0,5 g
Serek ziarnisty 3,3 Opakowanie (200 g) – 6,6 g
Ser mozzarella 1,1 Pół kulki (60 g) – 6,7 g
Ser cheddar 0,2 Dwa plastry (40 g) – 0,1 g
Ser parmezan 0,0 Łyżka startego sera (8 g) – 0,0 g

Podsumowanie

Mleko, produkty mleczne – źródło wapnia

Poszukiwanie wartościowych źródeł wapnia w diecie nie jest bezpodstawne. Przewlekłe niedobory wapnia zostały powiązane m. in. ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia osteoporozy, schorzeń przyzębia, niektórych nowotworów i schorzeń układu sercowo-naczyniowego.47-50 Mleko i produkty mleczne zawierają dużo łatwo przyswajalnego wapnia. Stosując dietę roślinną lub eliminując całkowicie mleko odzwierzęce warto wprowadzić fortyfikowane produkty roślinne. W innym przypadku zbilansowanie diety pod kątem podaży wapnia może być trudne i wymagać konsultacji z dietetykiem.

Mleko, produkty mleczne i odchudzanie

Naturalne produkty mleczne mogą być również pomocne na dietach redukcyjnych. Charakteryzuje je stosunkowo niska kaloryczność, łatwa dostępność i gotowość do spożycia. Przykładowo – jogurt naturalny możemy kupić w każdym sklepie i zjeść ,,w drodze” bez wyrzutów sumienia w sytuacji nagłego głodu.

Mleko, produkty mleczne i trądzik

Jeżeli dokucza nam trądzik, a nabiał spożywamy regularnie, warto wyeliminować go na okres 2-3 miesięcy. Po tym czasie należy ocenić, czy zaszła poprawa. Ale jak w każdej innej sytuacji należy zacząć od podstaw. Nie przestrzegasz zasad zdrowego odżywiania i jadasz byle co? W takim razie nabiał powinien być Twoim najmniejszym zmartwieniem. A eliminacja nabiału z jednoczesnym pozostawieniem w diecie całego śmieciowego jedzenia będzie zwykłą stratą czasu.

Mleko, produkty mleczne i nowotwory

Podobnie sytuacja wygląda w przypadku nowotworów. Można wziąć pod uwagę wykluczenie mleka w kontekście profilaktyki nowotworów prostaty. Jednak w pierwszej kolejności należy zadbać o podstawy zdrowego odżywiania, a później kalkulować plusy i minusy spożywania nabiału.

Nietolerancja laktozy

Jeżeli dotyczy nas problem nietolerancji laktozy warto metodą prób i błędów znaleźć bezpieczny dla nas poziom spożycia produktów mlecznych po przekroczeniu, którego możemy tymczasowo zostać wyłączeni z życia towarzyskiego.

Piśmiennictwo

1. Zeder MA1, Hesse B. The initial domestication of goats (Capra hircus) in the Zagros mountains 10,000 years ago. Science. 2000 Mar 24;287(5461):2254-7.

2. URL: http://www.izz.waw.pl/pl/zasady-prawidowego-ywienia

3. URL: https://ncez.pl/abc-zywienia-/zasady-zdrowego-zywienia/normy-zywienia-2017 aIZZ2012.pdf

4. Włodarek D, Sobocińska A, Głąbska D. Podaż wapnia z produktów mlecznych w diecie kobiet po 60 roku życia,Bromat. Chem. Toksy- kol. 2012, 45, 833-838.

5. URL: https://ndb.nal.usda.gov/ndb/search/list

6. Cashman KD. Calcium intake, calcium bioavailability and bone health .Brit. J. Nutr. 2002, 87, 169-177.

7. Keller JL, Lanou A, Barnard ND. The consumer cost of calcium from food and supplements. J Am Diet Assoc 2002; 102(11):1669–1671.

8. Tang AL, Walker KZ, Wilcox G, Strauss BJ, Ashton JF, Stojanovska L. Calcium absorption in Australian osteopenic post-menopausal women: an acute comparative study of fortified soymilk to cows’ milk. Asia Pac J Clin Nutr. 2010;19(2):243–249.

9. Zhao Y, Martin BR, Weaver CM. Calcium bioavailability of calcium carbonate fortified soymilk is equivalent to cow’s milk in young women. J Nutr. 2005;135(10):2379–2382.

10.  Weaver CM, Proulx WR, Heaney R (1999) Choices for achieving adequate dietary calcium with a vegetarian diet. Am J Clin Nutr 70:543S–548S.

11. Du X, Zhu K, Trube A, Zhang Q, Ma G, Hu X, Fraser DR, Greenfield H (2004) School-milk intervention trial enhances growth and bone mineral accretion in Chinese girls aged 10–12 years in Beijing. Br J Nutr 92(1):159–168. doi:10.1079/ BJN20041118

12. Cheng S, Lyytikainen A, Kroger H, Lamberg-Allardt C, Alen M, Koistinen A, Wang QJ, Suuriniemi M, Suominen H, Mahonen A, Nicholson PH, Ivaska KK, Korpela R, Ohlsson C, Vaananen KH, Tylavsky F (2005) Effects of calcium, dairy product, and vitamin D supplementation on bone mass accrual and body composition in 10-12-y-old girls: a 2-y randomized trial. Am J Clin Nutr 82(5):1115–1126

13. Tang BMP, Eslick GD, Nowson C, Smith C, Bensoussan A (2007) Use of calcium or calcium in combination with vitamin D supplementation to prevent fractures and bone loss in people aged 50 years and older: a meta-analysis. Lancet 370(9588):657–666. doi:10.1016/s0140-6736(07)61342-7

14. Boonen S, Lips P, Bouillon R, Bischoff-Ferrari HA, Vander- schueren D, Haentjens P (2007) Need for additional calcium to reduce the risk of hip fracture with vitamin d supplementation: evidence from a comparative metaanalysis of randomized con- trolled trials. J Clin Endocrinol Metab 92(4):1415–1423. doi:10. 1210/jc.2006-1404

15. Feskanich D, Willett WC, Stampfer MJ, Colditz GA (1997) Milk, dietary calcium, and bone fractures in women: a 12-year prospective study. Am J Public Health 87(6):992–997

16. Feskanich D, Willett WC, Colditz GA (2003) Calcium, vitamin D, milk consumption, and hip fractures: a prospective study among postmenopausal women. Am J Clin Nutr 77(2):504–511

17. Bischoff-Ferrari HA, Dawson-Hughes B, Baron JA, Kanis JA, Orav EJ, Staehelin HB, Kiel DP, Burckhardt P, Henschkowski J, Spiegelman D, Li R, Wong JB, Feskanich D, Willett WC (2011) Milk intake and risk of hip fracture in men and women: a meta- analysis of prospective cohort studies. J Bone Miner Res 26(4):833–839. doi:10.1002/jbmr.279

18. Chen M, Pan A, Malik VS, Hu FB (2012) Effects of dairy intake on body weight and fat: a meta-analysis of randomized con- trolled trials. Am J Clin Nutr 96(4):735–747. doi:10.3945/ajcn. 112.037119

19. McGregor RA, Poppitt SD (2013) Milk protein for improved metabolic health: a review of the evidence. Nutr Metab (Lond) 10(1):46. doi:10.1186/1743-7075-10-46.)

20. Louie JC, Flood VM, Hector DJ, Rangan AM, Gill TP (2011) Dairy consumption and overweight and obesity: a systematic review of prospective cohort studies. Obes Rev 12(7):e582– e592. doi:10.1111/j.1467-789X.2011.00881.x

21. Zemel MB, Thompson W, Milstead A, Morris K, Campbell P (2004) Calcium and dairy acceleration of weight and fat loss during energy restriction in obese adults. Obes Res 12(4):582– 590. doi:10.1038/oby.2004.67

22. Astrup A, Chaput JP, Gilbert JA, Lorenzen JK (2010) Dairy beverages and energy balance. Physiol Behav 100(1):67–75. doi:10.1016/j.physbeh.2010.01.039

23.  Giovannucci E, Pollak M, Liu Y, Platz EA, Majeed N, Rimm EB, et al. Nutritional predictors of insulin-like growth factor-I and their relationships to cancer in man. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2003;12:84–9.

24. Holmes MD, Pollak MN, Willett WC, Hankinson SE. Dietary correlates of plasma insulin-like growth factor-I and insulin-like growth factor binding protein 3 concentrations. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2002;11:852–61

25. B. Melnik. Milk – The promoter of chronic Western diseases. Medical Hypotheses 2009;72(6): 631-639.

26.  Allen NE, Key TJ, Appleby PN, Travis RC, Roddam AW, Rinaldi S, Egevad L, Rohrmann S, Linseisen J, Pischon T. Serum insulin-like growth factor (IGF)-I and IGF-binding protein-3 concentrations and prostate cancer risk: results from the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2007;16: 1121–7.

27. Chan JM, Stampfer MJ, Giovannucci E, Gann PH, Ma J, Wilkinson P, Hennekens CH, Pollak M. Plasma insulin-like growth factor-I and prostate cancer risk: a prospective study. Science 1998;279:563–6

28.  Aune D, Navarro Rosenblatt DA, Chan DSM, i in. Dairy products, calcium, and prostate cancer risk: a systematic review and meta-analysis of cohort studies. Am J Clin Nutr. 2015;101(1):87–117.

29. Dong JY, Zhang L, He K, Qin LQ. Dairy consumption and risk of breast cancer: a meta-analysis of prospective cohort studies. Breast Cancer Res Treat 2011;127:23–31

30. Aune D, Lau R, Chan DS, Vieira R, Greenwood DC, Kampman E, Norat T. Dairy products and colorectal cancer risk: a systematic review and meta-analysis of cohort studies. Ann Oncol 2012;23:37–45.

31. Park Y, Leitzmann MF, Subar AF, Hollenbeck A, Schatzkin A. Dairy food, calcium, and risk of cancer in the NIH-AARP Diet and Health Study. Arch Intern Med 2009;169:391–401.

32. Li F, An SL, Zhou Y, Liang ZK, Jiao ZJ, Jing YM, Wan P, Shi XJ, Tan WL. Milk and dairy consumption and risk of bladder cancer: a meta- analysis. Urology 2011;78:1298–305.

33. Genkinger JM, Hunter DJ, Spiegelman D, Anderson KE, Arslan A, Beeson WL, Buring JE, Fraser GE, Freudenheim JL, Goldbohm RA, et al. Dairy products and ovarian cancer: a pooled analysis of 12 cohort studies. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2006;15:364–72.

34. Dai, R., Hua, W., Chen, W., Xiong, L., & Li, L. (2018). The effect of milk consumption on acne: a meta-analysis of observational studies. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology.

35. Thiboutot D, Gilliland K, Light J, Lookingbill D. Androgen metabolism in sebaceous glands from subjects with and without acne. Arch Dermatol 1999; 135: 1041–1045.

36. Seleit I, Bakry OA, Abdou AG, Hashim A. Body mass index, selected dietary factors, and acne severity: Are they related to in situ expression of insulin-like growth factor-1? Anal Quant Cytol Histol 2014; 36: 267–278.

37. Melnik, BC. Acne vulgaris: The metabolic syndrome of the pilosebaceous follicle. Clin Dermatol 2018; 36: 29–40.

38. Melnik, BC. Linking diet to acne metabolomics, inflammation, and comedogenesis: An update. Clin Cosmet Investig Dermatol 2015; 8: 371–388.

39. Sicherer SH. Epidemiology of food allergy. J Allergy Clin Immu- nol 2011; 127: 594-602.

40. Høst A. Cow’s milk protein allergy and intolerance in infancy. Some clinical, epidemiological and immunological aspects. Pe- diatr Allergy Immunol 1994; 5: 1-36.

41. Pereira PC. Milk nutritional composition and its role in human health. Nutrition. 2014;30(6):619–627.

42. Sicherer SH, Sampson HA. Food allergy. J Allergy Clin Immunol 2010; 125: 116-24.

43. MATTHEWS SB, WAUD JP, ROBERTS AG, CAMPBELL AK. Systemic lactose intolerance: a new perspective on an old problem. Postgrad Med J 2005; 81: 167-173

44. Sahi T. Genetics and epidemiology of adult-type hypolactasia, Scand J Gastroenterol Suppl 1994; 202: 7-20.

45. Curry A. Archaeology: The milk revolution. Nature. 2013;500(7460):20–22.

46. Wilt TJ, Shaukat A, Shamliyan T, Taylor BC, MacDonald R, Tacklind J, Rutks I, Schwarzenberg SJ, Kane RL, Levitt M (2010) Lactose intolerance and health. Evid Rep/Technol Assess 192:1–410

47. Peterlik, M.; Cross, H.S. Vitamin D and calcium deficits predispose for multiple chronic diseases. Eur. J. Clin. Investig. 2005, 35, 290–304.

48. Peterlik, M.; Cross, H.S. Vitamin D and calcium insufficiency-related chronic diseases: Molecular and cellular pathophysiology. Eur. J. Clin. Nutr. 2009, 63, 1377–1386.

49. Peterlik, M.; Grant, W.B.; Cross, H.S. Calcium, vitamin D and cancer. Anticancer Res. 2009, 29, 3687–3698.

50. Ward, B.K.; Magno, A.L.; Walsh, J.P.; Ratajczak, T. The role of the calcium-sensing receptor in human disease. Clin. Biochem. 2012, 45, 943–953eport 2009. Forum Nutr. Basel, Switzerland, vol 69. Karger, New York